Eskipazar’ın Sessiz Kalkınma İhtimali

Bazen bir ilçenin kaderi büyük projelerle değil, küçük ama doğru sorularla değişir.

“Kadın Kooperatifi Kurulumu Toplantısına Davetlisiniz” başlıklı bir sosyal medya paylaşımı gördüm. İlk bakışta sıradan bir kamu duyurusu gibi duruyordu. Ama biraz kurcalayınca, Karabük’ün küçük ilçesi Eskipazar’da aslında büyük bir niyetin filizlendiğini fark ettim.

Eskipazar küçük bir yer. Nüfus sınırlı, ekonomik hareketlilik kısıtlı, gençler için gelecek seçeneğinde alan çok dar. Bu tür ilçelerde kalkınma genellikle dışarıdan beklenir; yatırımcı gelsin, fabrika açılsın, yol yapılsın. Bunların tamamını da devlet yapsın. Oysa gerçek kalkınma çoğu zaman içeriden başlar.

İlçe Kaymakamı Kübra Ustaoğlu’nun, Karabük İl Ticaret Müdürü Gamze Aydın’ın katılımıyla kadınlara yönelik kooperatif bilgilendirme toplantısı düzenlemesi bu yüzden önemli. Çünkü mesele yalnızca bir kooperatif kurmak değil; yerel potansiyeli kurumsallaştırmak.

Eskipazar’ın Gerçekliği: Göç ve Sessizlik

Kırsaldan göçün en temel iki nedeni ekonomik ve sosyal kopuştur.

Eskipazar da bu döngünün dışında değil. Genç nüfus azalıyor. Kadın emeği görünmez kalıyor.

Üretim ev içinde, pazarlama ise çoğu zaman hiç yok. 

Bu noktada kooperatif, romantik bir dayanışma hikâyesi değil; doğru tasarlanırsa yerel ekonomiyi ayakta tutacak bir araçtır.

Sarı Traverten: Taş mı, Kimlik mi?

Eskipazar’ın en önemli değeri sarı traverten taşı.

Anıtkabir’de kullanılan travertenlerin Eskipazar’dan çıktığını bilmek, ilçenin aslında ne kadar güçlü bir sembolik değere sahip olduğunu gösterir.

Ama burada kritik soru şudur: Ham madde olarak çıkarmak mı, yoksa katma değer üretmek mi?

Kaymakam Ustaoğlu’nun travertenin işlenerek hediyelik eşya üretiminde değerlendirilmesini düşünmesi, klasik taş ocağı ekonomisinden farklı bir yaklaşımı işaret ediyor. Taş sadece bir meta değil, işlendiğinde markalaşan bir üründür. 

Planlama literatüründe “yerel değer zinciri oluşturma” denilen tam da budur.  

Gıda ve El Emeği: Dağınık Potansiyel

Eskipazar kadınlarının emeğiyle ortaya çıkan kesme makarna, sarma, miyane helvası, lahana ürünleri, tel kırma el işinin her biri ayrı ayrı evlerde üretiliyor olabilir.

Ama markası yoksa, ambalajı yoksa, pazar bağlantısı yoksa; ekonomik karşılığı da sınırlıdır.

Kooperatif burada devreye girer. Üretimi standartlaştırır. Hijyen ve kalite kriteri getirir.

Toplu pazarlama gücü sağlar. E-ticarete açılma imkânı sunar.

Ama bir şartla:

Kooperatif yalnızca tabeladan ibaret olmazsa.

Kaymakamın bu projeyi sahiplenmesi, klasik bürokratik refleksin dışına çıkıldığını gösterir. Bu, “görev tanımı” değil; vizyon meselesidir.

Fakat unutmayalım ki kaymakamlığın bu projesi, ilçenin geleceği için büyük önem taşıyor. Yerel aktörler, muhtarlar, esnaf, belediye ve en önemlisi kadınların kendisi sahip çıkmazsa; en iyi niyetli girişim bile kâğıt üzerinde kalır.

Bazı kaymakamlar projeleriyle, bazı kaymakamlarsa sosyal medyada bir anda yayılan tek kare ayakkabı fotoğrafıyla gündeme geliyor. İnsan onurunu önceleyenler iz bırakanlar oluyor.